PAVARËSI PËR KOSOVËN

NGA SIR NOEL MALCOLM

THE NEW YORK TIMES, 18 QERSHOR 1999

Nëse lufta është vazhdim i politikës me mjete të tjera, atëherë dështimi i Perëndimit për të mbështetur kërkesën e Kosovës për pavarësi është një dështim politik që, duhet korrigjuar menjëherë!

Ekziston një histori e vjetër. Përpiqesh të ndihmosh një popull që është i shtypur dhe i plaçkitur nga një regjim brutal. Nuk funksionon. Pjesërisht për shkak të kufijve të asaj që mund të bëjnë të huajt; pjesërisht sepse njerëzit që po përpiqesh të ndihmosh janë të përçarë mes tyre; dhe pjesërisht sepse vetë udhëheqësit e tu janë të pasigurt dhe të pavendosur. Ndërkohë, shtypësit janë të sigurt dhe të bashkuar, dhe ata e ndiejnë fitoren që po afrohet. Në fund, dështimi yt është i plotë. Tani Kosova është dëshmia tragjike e kësaj të vërtete.

Nëntëmbëdhjetë muaj më parë, NATO dërgoi një forcë në Kosovë. Presidenti Clinton më pas deklaroi se angazhimi i Amerikës ishte i palëkundur. Ai foli me mençuri për “të drejtën e të gjithë njerëzve, shqiptarë dhe serbë njësoj, për të jetuar në paqe dhe siguri”. “Ne nuk kërkojmë ta ndëshkojmë Serbinë”, tha ai. “Ne kërkojmë ta ndryshojmë atë.” Zëdhënësit rusë thanë se bombardimet ishin të paligjshme, por parashikuan se ato do të funksiononin. Nuk funksionuan. Presidenti Millosheviç i mbijetoi vullnetit tonë. Deri në tetor, ai po priste me padurim dimrin dhe fitoren.

Në asnjë moment, derisa Serbia pothuajse nuk kishte shpallur vendimin për t’u tërhequr, askush në Perëndim nuk diskutoi seriozisht kuptimin e fitores: pavarësinë për Kosovën. Ky kishte qenë gjithmonë qëllimi i Millosheviçit: eliminimi i kombit shqiptar, të cilin ai ishte betuar ta shkatërronte.

Një pjesë e suksesit të Millosheviçit buronte nga përçarja e Perëndimit; pjesa tjetër nga dobësia dhe mungesa e vendosmërisë së Amerikës për të përdorur forcën e saj dërrmuese. Por arsyeja kryesore ishte refuzimi ynë kolektiv për të përcaktuar qartë objektivin: pavarësimin e Kosovës dhe çlirimin e saj përfundimtar nga zgjedha serbe.

Disa komentatorë perëndimorë e konsideronin pavarësinë e Kosovës një zgjidhje “tepër ekstreme”. Por lufta nuk njeh rrugë të mesme. Në fund, ose fiton, ose humbet. Millosheviçi e kishte kuptuar këtë më mirë se shumë prej kundërshtarëve të tij.

Për vite me radhë ai e veshi kete politika te eger ekspansioniste me vendosmeri.

Ai mobilizoi “serbët e tij” jo vetëm me armë, por edhe me një politikë sistematike mizorie, duke e shpallur qartë synimin e tij: krijimin e Serbisë së Madhe. Sipas tij, kombi shqiptar nuk kishte të drejta mbi tokën e vet dhe e vetmja e ardhme që u rezervohej shqiptarëve të Kosovës ishte varri ose dëbimi në Turqi. Parulla e tij ishte e qartë: “Arbanasi, shkoni në Turqi!”

Megjithatë, shumica e amerikanëve dhe evropianëve zgjodhën të mos dëgjonin. Ata këmbëngulnin se zgjidhja duhej kërkuar brenda kornizës së Jugosllavisë dhe Serbisë. Pse? Sepse kjo u dukej “pragmatike”; sepse e quanin “realiste”; sepse druheshin nga ajo që e etiketonin si “ekstremizëm” apo “paqëndrueshmëri”. Por historia ka treguar se nuk mund të ketë stabilitet mbi themelet e padrejtësisë.

KOMBËSIA – JO NDARJA E TERRITORIT TË KOSOVËS ËSHTË E VETMJA ZGJIDHJE E DREJTË.

Pa një vizion të qartë, çdo fitore bëhet më e vështirë për t’u arritur. Çlirimi i Kosovës do të vijë një ditë, por sa më shumë të vonohet drejtësia, aq më i vështirë do të jetë ndërtimi i një paqeje të drejtë dhe të qëndrueshme. Shqiptarët nuk mund të jetojnë nën sundimin serb. Çdo zgjidhje që mbetet më pak se pavarësia do të prodhojë vetëm më shumë refugjatë, më shumë urrejtje dhe më shumë luftë.

Pavarësia e Kosovës është në interes të Amerikës. Ajo do të forcojë autoritetin moral të Shteteve të Bashkuara dhe do ta bëjë botën më të sigurt për miqtë dhe aleatët e saj. Por ajo është edhe në interes të Rusisë. Udhëheqësit rusë mund të deklarojnë se kundërshtojnë bombardimet, por ata e dinë më mirë se kushdo se mbështetja për Millosheviçin e lidh Rusinë me dështimet dhe krimet e Serbisë, duke e dobësuar pozitën dhe prestigjin e saj në arenën ndërkombëtare.

Pavarësia e Kosovës është në interes të Evropës. Ajo do të krijojë kushtet për një stabilizim të qëndrueshëm të Ballkanit dhe do të forcojë pozitat e të gjithë atyre që besojnë në një Evropë të bashkuar, të lirë dhe të ndërtuar mbi parimet e demokracisë dhe vetëvendosjes së popujve.

Ajo është edhe në interes të vetë Serbisë. Millosheviçi i ka shkaktuar tashmë plagë të rënda popullit dhe shtetit serb dhe po i shtyn ata drejt fatkeqësive edhe më të mëdha. Vetëm pas largimit të tij nga pushteti, Serbia do të ketë mundësinë të rimëkëmbet, të pajtohet me fqinjët e saj dhe të zërë vendin e merituar në familjen e kombeve demokratike.

Serbët dhe të tjerët që mbeten besnikë ndaj së kaluarës përsërisin vazhdimisht vetëm një fjalë: “Jo!”. Në mendjen e tyre, “Jo” pavarësisë së Kosovës nënkupton mbrojtjen dhe ruajtjen e kombit të tyre.

Prapëseprapë, nacionalizmi nuk ka ruajtur asnjë komb. As versioni i nacionalizmit serb të Millosheviçit nuk do t’i mbajë serbët të sigurt në Kosovë apo gjetkë. Ai nuk do ta ruajë Serbinë. Ai vetëm do të sjellë më shumë luftë, më shumë shkatërrim dhe më shumë izolim. Nacionalizmi serb tashmë ka dëmtuar rëndë pjesët më të mira të kulturës serbe dhe i ka bërë serbët të humbin respektin e botës. Ka ardhur koha t’i thuhet “Jo!” një vizioni të rremë të kombit.

Vetëm një koncept i shtetësisë dhe i identitetit kombëtar që është në përputhje me lirinë dhe demokracinë ka të ardhme. Pavarësia e Kosovës është në përputhje me lirinë dhe demokracinë për të gjithë. Ajo ofron shpresën e një Evrope në paqe me vetveten.

E ardhmja e Kosovës është pjesë e së ardhmes së Evropës. Nëse Evropa dështon tani, ajo do të dobësojë veten dhe do të tradhtojë vlerat e saj më të larta. Bashkimi Evropian nuk mund t’i predikojë botës moralin nëse nuk i jeton vetë ato vlera, këtu dhe tani, në Kosovë. Sa më gjatë që Evropa ta vonojë njohjen dhe konsolidimin e plotë të pavarësisë së Kosovës, aq më e dobët do të bëhet në arenën ndërkombëtare.

Udhëheqja e Presidentit Clinton e ka ruajtur forcën dhe ndikimin amerikan dhe ka frymëzuar shpresat e miliona njerëzve. Mos lejoni tani që historia të regjistrojë një tjetër dështim të guximit politik. Pavarësia e Kosovës është e vetmja bazë për një paqe të drejtë dhe të qëndrueshme.

Mbështeteni pavarësinë e Kosovës. Mbështeteni popullin e Kosovës në luftën e tij heroike dhe paqësore për liri. Udhëhiqeni botën drejt kësaj mundësie të fundit dhe më të mirë për të korrigjuar një padrejtësi të tmerrshme. Shfrytëzojeni këtë mundësi para se të humbasë.

Tani ora është vonë, por ende jo tepër vonë. Nëse Amerika, Evropa dhe Rusia zgjedhin tani rrugën e drejtësisë dhe të ndershmërisë — pavarësinë e Kosovës — atëherë e ardhmja mund të jetë ndryshe. Ajo mund të jetë një e ardhme e paqes, e lirisë dhe e dinjitetit për të gjithë popujt e rajonit.